CONGRES  
Cool and Comfort 71 – november 2016

Minder broeikasgassen bij koeling

Europa gaat voor minder broeikasgassen bij koeling. Onze Belgische gewesten volgen die evolutie, zo pakte Vlaanderen uit met een studiedag. De regelgeving en het Vlaamse actieplan rond broeikasgassen werden er toegelicht. Sprekers gingen in op de verdere beperking van lekverliezen, en brachten tal van manieren om milieuvriendelijker te koelen. Ze schetsten de marktevoluties en de financiële en technische ondersteuning door het Vlaamse Gewest. Ook diverse bedrijven deelden hun ervaringen met het publiek.

De uitstoot van broeikasgassen, zoals enkele HFK’s met hoge GWP-waarde, ligt aan de basis van de klimaatverandering. HFK’s of fluorkoolwaterstoffen, ook wel F-gassen genoemd, worden gebruikt in koeltoepassingen. De Dienst Klimaat van het Vlaamse Departement LNE (Departement Leefmilieu, Natuur en Energie) heeft een actieplan uitgewerkt dat de uitstoot ervan moet reduceren: ‘Vlaams Actieplan Reductie uitstoot van F-gassen 2015-2020’. Het omvat enkele initiatieven om de overgang naar minder lekkages en meer alternatieve koelmiddelen (CO₂, NH₃, propaan…) een duwtje in de rug te geven. De studiedag die plaatsvond op 7 juli vormde hierin een eerste initiatief.

Beleid

Arno Kaschl, beleidsmedewerker bij de Europese Commissie, lichtte de Europese regelgeving toe. Hij gaf mee dat de marktwerking op korte termijn de prijs van HFK’s met een GWP-waarde boven de 2.500 sterk zal doen stijgen. Bovendien zullen die HFK’s steeds minder beschikbaar worden. Op iets langere termijn zullen ook koelmiddelen met een GWP tussen 700 en 2.500 duurder en minder beschikbaar worden.

Sven Claeys, beleidsmedewerker Klimaat bij de Vlaamse overheid, belichtte hoe het F-gassenbeleid past binnen het algemene klimaatbeleid van de Vlaamse overheid en de Vlaamse Klimaattop. Ook de Vlaamse regelgeving en EU-verordening 517/2014, die gaat voor een sterke beperking van het gebruik van de meest schadelijke HFK’s, kwamen aan bod.

Eddy Jonckheere van Vlaio (Vlaams agentschap innoveren en ondernemen), legde uit hoe Vlaio milieuvriendelijke koeling in Vlaanderen promoot. Een optie is de ecologiepremie plus (EP+). Andere mogelijkheden zijn de verhoogde investeringsaftrek, REG-premie (na energiestudie), WKK-certificaten, stadsverwarmings- of -koelingsinstallaties, het esco-programma voor kmo’s, de kmo-portefeuille, energiescans en -implementatieadviezen, EFRO-prioriteitsas 3 en EFRO Interrreg-Prioriteit.

Inspecteur klapt uit de biecht

Saartje Swinnen is milieu-inspecteur bij de Vlaamse overheid. Ze gaf een overzicht van de tekortkomingen die zij en haar collega’s het vaakst vaststellen. Zo is er het relatieve lekverlies, namelijk het aantal kilo toegevoegd koelmiddel ten opzichte van de totale koelmiddelinhoud, per kalenderjaar. Exploitanten moeten dat verlies steeds beperken tot 5%. Helaas overschrijdt één op de drie gecontroleerde installaties dit percentage (cijfers van 2014). Aan de ouderdom ligt het blijkbaar niet: 18% van deze installaties is hoogstens vijf jaar oud. Een andere vaak voorkomende tekortkoming is het niet of onvoldoende uitvoeren van periodieke lekdichtheidscontroles. Het niet of niet correct bijhouden van een logboek komt eveneens vaak voor.

Relatief lekverlies: aantal installaties met relatief lekverlies > 10%. (Bron: Koelinstallaties, de meest vastgestelde tekortkomingen door Milieu-inspectie)

Kennis doorgeven

Walter Reulens, projectmedewerker bij hogeschool UCLL, gaf toelichting bij de online Kennisdatabank koelinstallaties, een informatieplatform rond de koelmiddelproblematiek. De databank wil antwoorden bieden op vragen naar koeltechnische mogelijkheden om lekkage te beperken. Zo bevat de databank informatie over de meest voorkomende oorzaken van lekkage, en hoe die te vermijden. Ook is er uitgebreide informatie rond wettelijke verplichtingen bij het onderhouden van koelinstallaties opgenomen.

Beroepsfederatie

Ook UBF-ACA neemt haar verantwoordelijkheid op bij de beperking van de broeikasgassen. Jurgen Buckinx, voorzitter van de beroepsfederatie, pakte uit met de ‘Letter of Conformity F-gas regulation’, waarin enkele Belgische handelaars verklaren te handelen conform EU-verordening 517/2014.

Leveranciers

Klara Skačanová, deputy manager market development bij Shecco, ging in op de trends wat betreft natuurlijke koelmiddelen. In de retailsector worden er jaarlijks 25 tot 35% meer transkritische CO₂-koelinstallaties geïnstalleerd. Ook koolwaterstoffen met lage GWP-waarde doen het goed. Voorts stelt Skačanová bij winkels een steeds meer holistisch denken vast, met integratie van koeling, airconditioning en verwarming. Wat industriële koeling betreft, winnen NH₃/CO₂, NH₃ en CO₂-transkritische koelinstallaties aan belang. China, dat 85% van de airco’s wereldwijd produceert, gaat hiervoor dan duidelijk weer voor R290 (propaan).

Transkritische CO₂-koelinstallaties in Europese winkels 2007-2030.

Vier ervaringsdeskundigen

Op de studiedag pakten ook enkele vakmensen uit met hun ervaringen, zoals Wim Van Glabeke, ploegoverste koeltechnieken bij ENGIE Cofely. “Het is een enorme uitdaging om, bij de keuze van koelmiddelen, conform te zijn met de wetgevingen én tegelijk een performant systeem aan te bieden”, legt hij uit. “Eigenlijk moet een compromis gemaakt worden tussen de economische en de ecologische doelstellingen. Het zijn vooral koelmiddelen van de klasse A2L die een groot deel van de markt gaan inpalmen. CO₂ als koelmiddel zal een belangrijke rol spelen bij de koeling van supermarkten. Voor grotere koelvermogens is NH₃ nog steeds de meest economische oplossing, als we rekening houden met alle wettelijke eisen.”

Bart Flamand is supportmanager bij ArcelorMittal Gent. Hij gaf aan dat deze firma vandaag, voor zowel residentiële als industriële doeleinden, R22, R134a, R407C, R410A en R417A gebruikt. R22 wordt uitgefaseerd.

Markant bij ArcelorMittal Gent is de uitdagende omgeving wat koelinstallaties betreft. Lekverliezen treden er vaak op door agressieve milieus: zuren in beitserijen, stof in de cokesfabriek, hoge omgevingstemperaturen… De firma heeft tal van methodes om die verliezen te voorkomen. Zo wordt bij bouw en onderhoud rekening gehouden met de code van goede praktijk (EN378), en wordt het onderhoud uitgevoerd door gecertificeerde technici. Bij de constructie legt ArcelorMittal Gent tal van specificaties op. Zo zijn trillingen op leidingen te minimaliseren door dempers op koelgroepen, en door freonleidingen vaster te zetten. Ook worden wrijvingen zo veel mogelijk vermeden, worden koppelingen in leidingtrajecten gesoldeerd, en worden freonleidingen zo kort mogelijk gehouden door het plaatsen van compacte groepen. Luchtcondensors worden voorzien van een speciale coating en condensors moeten grotere vinafstanden hebben. De firma besteedt tevens veel aandacht aan onderhoudsvriendelijkheid bij de opbouw van de groepen.

Wat Arcelor Mittal Gent eveneens doet, is de freoninhoud beperken bij nieuwe concepten, zodat bij een lek geen grote hoeveelheid freon ontsnapt. Ook de keuze van materialen is belangrijk: hun betrouwbaarheid moet bewezen zijn en nieuwe materialen worden getest. Ten slotte heeft de firma eigen inspecteurs die, boven op de wettelijke lekcontroles, een preventief onderhoudsplan uitvoeren.

Julien Meert belichtte dan weer zijn ervaringen bij supermarktketen Colruyt, waar het distributiecentrum met ammoniak gekoeld wordt. Het gekoelde transport naar de winkels gebeurt met koelkarren: zo is een combinatie van meerdere producten in een vracht mogelijk, en zijn er minder transportkilometers. Het koelen gebeurt in die koelkarren met vloeibaar ijs, een herbruikbaar mengsel van water en ethanol. De winkels zelf worden dan weer steeds vaker gekoeld met een propaan-propeenkoelinstallatie. Dat is bijzonder, want in ons land gaan de meeste supermarktketens voor CO₂.

De laatste spreker van de dag was Dirk Hermans, van ENGIE Axima Refrigeration. “Er is niet één koelmiddel dat een alomvattend antwoord geeft op alle vragen, het is een systematisch en continu zoeken naar het beste alternatief en het beste koelmiddel voor een bepaalde applicatie. Ook wat uw opdrachtgever er vandaag voor wil betalen, speelt een rol. Wat is zijn prioriteit, wat is zijn filosofie? Dat wil zeggen dat wij, als koeltechnisch bedrijf, heel veel competenties zullen moeten opdoen om aan al die verschillende vragen te beantwoorden”, besloot hij.

Door Koen Vandepopuliere