CONGRES
Cool and Comfort 94 – september 2022
Decarb Cities 2022 – “The time is now”
“Steden moeten de energietransitie dragen”, klinkt Thomas Nowak, secretaris-generaal van EHPA, duidelijk
“Onze sector moet zijn verantwoordelijk opnemen”, aldus Claire Roumet, directeur van Energy Cities.
Energie-experte Astrid Madsen zette de zaal op scherp met dé oneliner van het congres: “Wie vandaag een warmtepomp kan kopen, kan ook zijn energiefactuur betalen.”
Interactie met het publiek creëert telkens opnieuw een grote meerwaarde voor de EHPA-congressen.
Interactie met het publiek creëert telkens opnieuw een grote meerwaarde voor de EHPA-congressen.
Na de industriële en de digitale revolutie zitten we nu in de duurzaamheidsrevolutie. Dat de urgentie om het klimaat te beschermen hoog is, hoeft geen betoog meer (in Europa althans). Een van de speerpunten in de verduurzaming is het loskoppelen van fossiele brandstoffen zoals gas, petroleum en steenkool. De rode draad doorheen de derde editie van de Decarb Cities conferenties was de spreidstand tussen “we zijn goed bezig” en “we kunnen nog veel beter”. Maar iedereen erkende dat we op de goede weg zijn, met dank aan de warmtepompen.
Decarb Cities is een samenwerking van verschillende organisaties, maar wordt getrokken door de European Heat Pump Association (EHPA) en Energy Cities. “Decarbonisatie gaat nu niet alleen meer over het klimaat”, bevestigt Claire Roumet, directeur van Energy Cities. “Er is vandaag een veel urgentere reden om ons los te koppelen van gas en petroleum. Onze sector moet zijn verantwoordelijkheid opnemen en aan politici en beleidsmakers de instrumenten geven om de noodzakelijke stappen te zetten.”
Grootse dingen
What’s next? We zitten nog in de naweeën van de pandemie, leverings- en personeelsproblemen wogen nooit eerder zo manifest op onze maatschappij en de industrie, beslist er dan in het Kremlin ook nog een despoot om een oorlog te beginnen… in Europa! Maar de pandemie heeft ons een belangrijke les geleerd: in extreme omstandigheden zijn bedrijven en particulieren in staat tot grootse dingen. We kunnen ons beter en sneller aanpassen aan onvoorziene situaties dan ooit voor mogelijk werd gehouden. Het is een les die onze grote leiders voor ogen moeten houden als ze de moedige -- maar misschien onpopulaire – maatregelen moeten nemen om Europa van de fossiele brandstoffen te bevrijden. De burger is niet dom en weet wat er op het spel staat. De oorlog in Oekraïne is in dit opzicht een voordeel, want als je gas en petroleum laat voorafgaan door het bijvoeglijk naamwoord Russisch dan is de wil om mee te werken nog groter.
“We plaatsen steden centraal op onze conferenties, want zij moeten de energietransitie dragen”, aldus Thomas Nowak, secretaris-generaal van EHPA. “Vijf jaar geleden moest ik nog uitleggen wat een warmtepomp kan, vandaag stelt niemand zich nog vragen als ze worden gebruikt in residentiële, commerciële en industriële toepassingen, witgoed en voertuigen. Maar we moeten ook erkennen dat de warmtepompindustrie vandaag op zijn limieten botst. Niemand had deze exponentiële vraag naar warmtepompen op ons zien afkomen. Laatst was ik in gesprek met de Europese Commissie en kreeg de vraag: waarom kan de industrie niet meer warmtepompen maken? Mijn antwoord was: had mij deze vraag vijf jaar eerder gesteld. Productielijnen opstarten, personeel opleiden, leveranciers van grondstoffen en componenten meetrekken in het proces, dit vraagt allemaal tijd.”
Praktijkvoorbeeld: Wenen
Jürgen Czernohorszky, schepen voor klimaat, milieu, democratie en human resources, legt uit dat Wenen een lange traditie heeft van partnerships om het leven in de stad op verschillende gebieden beter te maken, zoals gezondheid, mobiliteit, comfort, energie,… “Klimaatbescherming is een maatschappelijke verantwoordelijkheid. In de stad en omliggende regio tellen we nog zo’n 600.000 gasgestookte verwarmingsketels op de private markt. Maar we voelen ons sterk in onze decarbonisatie. En weet je waarom? Omdat de Weense politici in het verleden de verstandige keuzes hebben gemaakt, en zich bijvoorbeeld nooit hebben laten verleiden om Wien Energie te privatiseren om het gat in de begroting dicht te rijden. Hierdoor kunnen we vandaag doelstellingen en ambities formuleren die veel verder reiken dan het uitbetalen van een zo hoog mogelijk dividend aan de aandeelhouders. Maar in onze kruistocht naar decarbonisatie botsen we op een ander probleem dat niet zo gemakkelijk valt op te lossen: een schrijnend tekort aan competente installateurs om de oude installaties weg te halen en te vervangen door een warmtepomp. Dit is nu al volop een thema waarvoor we intens samenwerken met het onderwijs en de beroepsverenigingen.”
“Er zijn drie voorwaarden om een stad te decarboniseren”, aldus Michael Strebl, CEO Wien Energie. “Durf het energieverbruik onder de microscoop te leggen. Ga minutieus op zoek naar energiebesparingen, en verlies nooit uit het oog dat veel kleintjes wel degelijk een grote winst kunnen betekenen. Werk een langetermijnstrategie uit die wordt gesteund door zoveel mogelijk (politieke) partijen. Zorg dat iedereen hetzelfde doel nastreeft en laat je onderweg niet ontmoedigen door hinderpalen of teleurstellingen, want die zullen er zeker zijn. Hou vast aan je plan. En tenslotte vormt samenwerking met partners een onontbeerlijke voorwaarde tot succes. Blijf eendrachtig naar de oplossingen toewerken en lever elkaar de nodige tools. Voor de politiek betekent dit soms om moedige, onpopulaire maatregelen te nemen, maar als ze noodzakelijk zijn, dan moet je vasthouden aan je langetermijnstrategie. Daarom is het ook zo belangrijk dat het plan zo breed mogelijk wordt gesteund, zodat je er niet kan worden op afgerekend.”
Vertrouwen
Energie-experte Astrid Madsen pikt hierop in. “Samenwerking moet gebouwd zijn op vertrouwen. Geen verborgen agenda’s of tegenstrijdige belangen. Zijn de doelstellingen haalbaar en realistisch? Het is ook belangrijk dat iedereen dezelfde taal spreekt. Wat is duurzaamheid? Er zijn verschillende gradaties in duurzaamheid. Wat is het einddoel? In Nederland zijn alle elementen aanwezig om tot decarbonisatie te komen, zoals plannen, politieke wil, bewustwording bij de bevolking en technologie. Maar er wel nog werk op politiek en financieel vlak.”
Over centen gesproken, Astrid Madsen dropt al eens graag een bommetje tijdens een conferentie. Toen in een rondetafelgesprek het thema van de stijgende energiefacturen ter sprake kwam – en warmtepompen als reddingsboei werden voorgesteld – deed Astrid Madsen een opvallende uitspraak die lang bleef nagalmen. “Wie vandaag een warmtepomp kan kopen, kan ook zijn energiefactuur betalen. Voor hen is decarbonisatie geen prioriteit. Onze focus vandaag ligt dus op de moeilijk te bereiken groep van woningeigenaars en huurders die hun energiefactuur moeilijk kunnen betalen, en de facto dus ook niet over de middelen beschikken om een warmtepomp te plaatsen. Ofwel worden warmtepompen significant goedkoper, ofwel moeten we een ambitieus subsidiëringssysteem opstarten.”
Thomas Nowak antwoordt op de vragen die gesteld worden omtrent de kostprijs van een warmtepomp,, zeker in vergelijking tot een simpele gasketel. “Je kan de technieken niet met elkaar vergelijken. Ons proces is toch wat complexer. Bovendien beïnvloeden verschillende factoren de kostprijs, zoals de aankoopprijs van grondstoffen en componenten, loonkosten, transportkosten, investeringen in R&D, enz. Warmtepompen zijn zich nog volop aan het ontwikkelen, met dank aan de positieve impact van samenwerking. Nieuwe ideeën stuwen de industrie vooruit. We blijven ook out of the box denken. Maar een van de gekste ideeën die ik onlangs hoorde – en waarschijnlijk een idee dat heel veel impact op de decarbonisatie zou hebben – is een verbod op lobbying voor fossiele brandstoffen. Ik ben voorstander, maar dat is wellicht (nog) een stap te ver.”
Door Rudy Gunst