PROJECT
Cool and Comfort 80 – februari 2019
Een daktuin verwarmd met natuurlijke koelmiddelen
De Urban Farm van Delhaize Boondaal
Het dak van de Delhaize-vestiging in Boondaal (Brussel) wordt deels ingenomen door een moestuin met serre.
De teelt van de Urban Farm gebeurt volgens biologische principes
Waar het niet mogelijk was om een daktuin aan te leggen, werden PV-panelen geplaatst.
De hele winkel draait op een installatie met het natuurlijke koelmiddel CO2
De gerecupereerde warmte wordt opgeslagen in een buffervat.
Supermarktketen Delhaize heeft duurzaamheid hoog in het vaandel, met onder meer een ambitieus programma om de winkels over te schakelen op natuurlijke koelmiddelen zoals CO2. In de supermarkt van Boondaal in Brussel, gaat men nog een stap verder. Daar is op het dak namelijk een heuse moestuin aangelegd, waarvan de opbrengst meteen in de winkel verkocht wordt. Interessant detail: de serre wordt verwarmd met de restwarmte uit de koelmeubels van de winkel.
Een pilootproject
Delhaize streeft ernaar om zijn vestigingen te vergroenen. Een manier daarvoor is om gebruik te maken van de zogenaamde ‘vijfde gevel’, namelijk het dakoppervlak, wat doorgaans onderbenut blijft. In de Delhaize-vestiging in Boondaal in Brussel kreeg deze aanpak een originele invulling. In samenwerking met het gespecialiseerde tuinaanlegbedrijf Vestaculture werd op het dak een zogenaamde ‘Urban Farm’ aangelegd: een moestuin van 360 m2, die volledig volgens de principes van biologische tuinbouw beheerd wordt. Daarmee is niet het hele dakoppervlak benut; men was beperkt door de draagkracht van de dakconstructie. Rondom het tuingedeelte zijn er dan nog PV-panelen aangelegd.
De daktuin biedt de vestiging niet alleen voordelen van een groendak qua klimaatbeheersing en regenwatergebruik, bovendien kan Delhaize zo de productieketen tot een minimum herleiden. De groenten die op het dak geoogst worden, worden meteen in de winkel beneden verkocht. Er komt geen transport of koeling aan te pas. Dit is echt lokale productie.
Dit is natuurlijk een kleinschalig initiatief, dat slechts in beperkte mate is uit te breiden naar andere toepassingen. Het nut van het project overstijgt echter de directe opbrengst. Met de Urban Farm wil Delhaize mensen aan het denken zetten, zowel de consumenten als gebouwenbeheerders over de manier waarop men een stedelijke omgeving meer leefbaar kan maken. Daarom koos men voor een tuinproject, in plaats van pakweg het dak vol zonnepanelen te zetten. De aanwezigheid van groen betekent een meerwaarde voor de buurt, en past in de visie van verantwoord ondernemen van Delhaize.
Restwarmte voor de serre
Tevens werd enkele jaren geleden al het koelsysteem onder handen genomen. De supermarkt schakelde over op een CO2-systeem dat zowel voor de positieve als de negatieve koeling zorgt. Tegelijk werden andere energiebesparende maatregelen genomen, zoals een vernieuwing van de koelmeubels. Deze renovatie bood ook de mogelijkheid om de restwarmte van de koeling te gebruiken om de winkel te verwarmen. Het aanbod aan warmte was echter groter dan de behoefte. Toen men aan het tuinproject begon, lag het idee dan ook voor de hand om een serre aan te leggen die dan gebruik kon maken van de overtollige warmte van de CO2-installatie.
De overschakeling op CO2 heeft niet alleen voordelen op ecologisch en koeltechnisch vlak. Omdat alles geïntegreerd is, valt de nieuwe installatie een stuk compacter uit dan de voorgaande. Bij de nieuwe winkels kan men de ruimte voor de technische installaties dus verkleinen. Zeker in de kleine buurtvestigingen zijn die extra vierkante meters een welkom voordeel.
Overschakelen op CO2
De koeltechnische kant van de zaak bestaat uit een transkritische CO2-installatie met een centrale die op één chassis gebouwd is, met een warmtewisselaar voor de warmteterugwinning. De gaskoeler werd op het dak geplaatst. Er zijn zowel compressoren voor hoge als voor lage temperaturen, met een parallelle compressie.
De Advansor CO2-centrale bedient zowel de koelmeubels als de koelcellen van de supermarkt. Er zijn vier middelhoge-temperatuur zuigercompressoren van Bitzer: een 4FTC-20K van 32,5 kW met frequentieregeling en drie 4DTC-25 K compressoren van 41 kW elk. Het lage-temperatuurcircuit wordt aangedreven door subkritische Bitzer-compressoren: een 2GSL-3K compressor van 7,7 kW, met frequentieregeling en twee 2FSL-4K compressoren van 9,8 kW. Voor de parallelle compressie is er een transkritische Bitzer 4HTC-20K compressor van 46 kW. Dat alles is aangesloten op een gaskoeler van 350 kW met 8 ventilatoren.
Om de energieverspilling te voorkomen, zijn de meeste koelmeubels voorzien van deuren. Dat geldt voor alle vriesmeubels, en de meeste koelmeubels met positieve temperaturen. De enige uitzonderingen zijn enkele meubels waar de producten per gewicht worden verkocht, en meubels voor promo-acties.
Verwarming
Voor de renovatie was de winkel uitgerust met een klassiek verwarmingssysteem: twee gasketels van 300 kW elk, die verbonden waren op een luchtbehandelingskast voor het winkelgedeelte, luchtverhitters voor het voorraadgedeelte en radiatoren voor kantoren en verblijfsruimtes. Na de renovatie werd de verwarmingsinstallatie aangesloten op warmteterugwinning van het CO2-circuit, zodat er slechts een ketel behouden werd als backup en voor eventuele pieklasten. De warmte die gerecupereerd wordt uit de koeling, wordt opgeslagen in een buffervat, dat dan verbonden is met de verdeelinstallatie met de eerder opgesomde afgiftesystemen. De grootste wijziging betrof de toevoeging van de serre voor de Urban Farm op het dak. Die is ongeveer 200 m2 groot en wordt verwarmd met drie luchtverhitters.
Dit project is een mooi voorbeeld hoe men bij een technische renovatie een stap verder kan gaan, en het te integreren in een origineel en inspirerend initiatief. De groene gedachte leeft wel degelijk bij Delhaize.
Door Alex Baumans